ساخت مسکن با طرح و سبکی نو

خانه های مقاوم ، سریع الاحداث و البته ارزان

مهندس سید حسن قلعه نوئی

رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل شرکت مدیریت پروژه های ساختمانی ایران (مپسا)

 «مسکن» و «مأمن»، بی تردید یکی از اساسی ترین نیازهای بشر در طول تاریخ بوده و هست. این نیاز اما طبیعی است که رابطه مستقیمی با رشد جمعیت داشته باشد؛ چه هرقدر که بر شمار ساکنان جامعه افزوده شود، لزوم حرکت نمودار تولید مسکن بر روی شیب صعودی نیز توجیه بیشتری می یابد. مسکن اما برای وجود ، نیاز به یک سری پیش شرط و پیش نیاز دارد و این همه ، همان عواملی است که موجب افزایش قیمت تمام شده مسکن می گردد. زمین، مصالح ساختمانی، ایمنی، تزئینات و ... برخی از پارامترهایی است که قرار گرفتن آنها در کنار یکدیگر سبب می شود تا ارزش ریالی مسکن بیشتر شود.

شرایط کنونی جامعه ما ، حکایت از اوضاع ویژه ای در بخش مسکن دارد. چرا که جمعیت کشور به گواه آمارهای رسمی مرکز آمار، دربرگیرنده خیل «جوان» ها است و این خود بر لزوم افزایش تعداد خانه های موجود دلالت دارد. گذشته از این ، عجین شدن 8 سال از تاریخ 30 سال اخیر کشور با واقعه ای تحمیلی به نام «جنگ» و خرابی های ناشی از آن نیز بر شمار خانه های موردنیاز جامعه می افزاید. حال اگر درنظر بگیریم که عمر مفید مسکن در کشور ما  با درنظر گرفتن مصالح به کار رفته در آن، حوادث طبیعی، ایمنی و مسائلی از این دست – حدود 30 سال است، افزون بر خانه هایی که از لزوم وجود آن در سطور فوق سخن راندیم، با واژه ای به نام «نوسازی» منازل با هدف به روزرسانی تکنولوژی ساخت و ساز هم مواجه خواهیم بود.

آنچه بر شمرده شد، تصویر کوچکی بود برای آنکه روشن کند رقم بیش از یک میلیون واحدی که این روزها به عنوان نیاز سالانه مسکن کشور ذکر می شود، از کجا آمده است. در چنین احوالی اما چه باید کرد ؟ قیمت زمین و مصالح که همه اش دست دولت نیست تا برای رفاه حال مردم ، آن را در سطحی پائین نگه دارد. اگر از عده ای سودجو که در هر صنف و هر شغلی نفوذ می¬کنند تا اول و آخر در پی کسب منافع خود باشند هم بگذریم، بیماری های واگیر داری نظیر بحران جهانی هم هر از چندگاهی رخ می نماید و ثمره اش برهم زدن آرامش نسبی است که بازار با هزاران سختی بدان می رسد. حوادث و بلایای طبیعی هم اگرچه تقدیر و مشیت الهی را در پس خود دارد اما در نهایت، آن نیز قیمت ها را به سطوح نامطلوبی می رساند . این همه از جمله مشکلات صنعت مسکن هست اما همه مشکلات نیست؛ چراکه مشکل اصلی مدت زمانی است که طول می کشد تا محصول- که در اینجا مراد از آن خانه است به بار بنشیند.

اگر بخواهیم هر آنچه تاکنون گفتیم، در بیانی دیگر و به صورت اجمالی بازگو کنیم، باید گفت نیاز امروز جامعه بشری خصوصاً کشورما ، نه فقط مسکن که مسکن «ایمن» ، «ارزان» ، «با عمر مفید بالا» است که البته «زمان ساخت» آن هم به درازای زمانی که اکنون مرسوم شده، نباشد. رسیدن به چنین هدفی اما نه در یک مدینه فاضله که در دنیای کنونی هم مقدور و میسور است اما مایه شوربختی است که چنین اتوپیایی که ما در پی آن هستیم، در دسترس است و «ما گرد جهان می گردیم». چرا که این امکان به رغم در دسترس بودن مهجور مانده و مردم چندان شناختی از آن ندارند؛ جالب آنکه بعضاً هم که برخی نسبت به آن شناخت پیدا کرده¬اند، «اعتماد» زیادی بدان نمی¬ورزند و باور ندارند که می¬شود این همه مزیت را با بهایی ارزان¬تر بدست آورد.

 به همین دلیل شاید بتوان به جرأت گفت که مهمترین مسأله¬ای که باید درخصوص رفع مشکل مسکن به آن بپردازیم، مسئله تغییر نگاه نسبت به موضوع و تماشا و حل مشکل از منظری دیگر است. سخن از صنعتی سازی ساختمان و مسکن است که نگاه جدی به آن به عنوان یک ضرورت ملی فراهم آوردن موجبات همان تغییری است که باید ابتدا در تفکرات خود بوجود بیاوریم تا با اتکا به آن به شیوه¬های جدید که مبتنی بر فناوری¬های نوین است روی آوریم.

 زمینه سنتی سرمایه گذاری در امر مسکن وجذب اندوخته¬های مردم در قالب شرکتهای تعاونی برای خانه¬سازی و کنترل قیمت زمین، هرچند برای تأمین نیازهای اسکان مردم لازم است ولی کافی نیست چرا که با دقت در چگونگی ساخت مسکن روشن می شود که در حال حاضر هزینه¬های ساخت به دلایل مختلف از جمله پرت بیش از حد مصالح در حین ساخت، کاهش زمینه¬های رعایت استانداردهای ساخت بدلیل ضعف دانش فنی دست اندرکاران و بهره¬وری کم و در نهایت طولانی شدن زمان ومواردی از این دست بسیار بالا و خارج از توان اقشار کم درآمد است.

علاوه بر بالا بودن هزینه¬های ساخت، هزینه¬های نگهداری مسکن نیز بخاطر ناکافی بودن کیفیت مصالح و نتیجتاً عمر کوتاه ساختمانها مزید بر آن می باشد.

پرت بیش از حد انرژی در ساختمان¬های مسکونی و عدم بهره گیری از انرژی¬های نو و پاک موضوع دیگری است که با نگرش به آینده و تغییرات قیمت انرژی، هزینه¬های مصرف انرژی در منازل مسکونی را روبه افزایش نشان می¬دهد. همین افزونی مصرف انرژی اما عوارض دیگری نیز در پی دارد که از جمله آنها می¬توان به فرسودگی زودهنگام ابنیه و تأسیسات اشاره کرد؛ رخ دادن چنین اتفاقی البته خود موجب افزایش هزینه¬هایی نظیر هزینه بازسازی منازل می¬گردد که صد البته مطلوب ما نیست. علاوه بر موضوعات مذکور باید اضافه کرد بلایای طبیعی و حوادث غیرمترقبه مانند زلزله، خود به تنهایی ضرورت صنعتی شدن در احداث مسکن را الزام آور می¬کند چرا که فقط با اعمال روشهای نوین ساختمانی است که می¬توان برای همیشه از نگرانی تخریب منازل رهایی یافت.

حال که به ضرورت تغییر روش از سنتی سازی به صنعتی سازی اشاره شد بد نیست به مفهوم آن نیز اشاره¬ای داشته باشیم: «صنعتی سازی مسکن به معنی مصنوعی سازی و یا استفاده از مواد و مصالح غیرمتعارف در ساختمانها نیست؛ بلکه صنعتی سازی بمفهوم برنامه¬ریزی و مدیریت بر فرآیند تولید مصالح و احداث مسکن از صفر تا صد است آن هم براساس معیارها و استانداردهای لازمه و یا به¬مفهوم دیگر، صنعتی¬سازی مسکن یعنی پیش¬مهندسی کردن¬». در توضیح بیشتر این مطلب، می¬بایست به کاهش وزن ساختمانهای حاصل از صنعتی سازی در قیاس با نمونه¬های مشابه سنتی ساز اشاره کرد. به بیان دیگر، در شرایطی که وزن ساختمانهای متعارف کنونی در کشور حدود 800 تا 900 کیلوگرم در هر مترمربع است، صنعتی سازی موجب می شود این میزان با کاهشی در حدود 30 تا 70 درصد در هر مترمربع تنزل یابد. گذشته از این اما سنتی سازی موجب می شود که ساخت یک ساختمان 4 طبقه حدود 2 سال – اندکی کمتر یا بیشتر – زمان ببرد؛ حال آنکه صنعتی سازی این زمان را به کمتر از 6 ماه می رساند و علاوه بر آن نیز فناوریهای نوین ساخت و ساز که در قالب صنعتی سازی ارائه می¬شود، هدر رفت انرژی در این بخش را تا 80 درصد می کاهد.

عمر ساختمانها هم البته پارامتر مهمی است که صنعتی سازی آن را به حدود 60 سال افزایش می¬دهد و از همه مهمتر این روش ساخت موجب می شود که قیمت تمام شده خانه¬سازی – به ویژه در تیراژ بالا- تا 20 درصد کاهش یابد.

 از مهمترین ویژگی های صنعتی سازی مسکن، بهبود شرایط محیط کار است؛ به گونه ای که امکان استفاده از نیروی کار تحصیل کرده را فراهم می سازد. حال با توجه به اینکه نیروی کار جوان، تحصیل کرده هستند و تمایلی به انجام کارهای سخت ساختمانی نیستند، طبیعی است که بهترین کار «ارتقای سطح کار ساختمانی متناسب با نیروی انسانی آماده به کار در جامعه است».

 حال با توجه به چشم انداز مصوب «ایران 1404» که مقرر شده در پایان آن به جایگاه نخست اقتصادی، علمی و فن ¬آوری در منطقه برسیم، اهمیت ساخت 5/1 میلیون واحد مسکونی و نیز لزوم ظرفیت سازی جهت احداث مسکن به روشهای صنعتی، ضروری است که نگاهی جدید به امر ساخت و ساز داشته باشیم. خاصه اینکه امسال ، توسط رهبر معظم انقلاب به نام سال حرکت مردم و مسئولین به سمت اصلاح الگوی مصرف نامگذاری شده و پتانسیل¬های موجود در صنعتی سازی مسکن ، هم به افزایش بهره وری می انجامد و هم الگوی مصرف را در صنعت ساختمان سازی بهینه می کند.